De Waal Digitaal - de Sommeltjes
De Sommeltjes van De Waal

Van oudsher behoren Sommeltjes tot de folklore van Texel. Toch werd het zeker na de tweede wereldoorlog stil rond de Sommeltjes. Mede dankzij het Sommeltjespad dat werd aangelegd in de Dennen, de verhalen van de van Texel afkomstige schrijfster Imme Dros en de eind dit jaar uit te brengen tekenfilm over de Sommeltjes staan deze wezentjes opnieuw in de belangstelling.Wat zijn nu eigenlijk Sommeltjes, waar komen ze vandaan en hoe zien ze eruit? De Sommeltjes komen van De Waal. Ze woonden in de Sommelberg(1) , rechts van de weg van Den Burg naar Oosterend. Het bergje waar ze woonden lag op het land van Simon de Breeker, die in 1777 de berg liet afgraven en de grond over het weiland liet verspreiden. Het bergje bevatte een aantal voorwerpen, waarvan er een aantal uit de Romeinse tijd zouden stammen. Het woord Sommeltje komt ook voor in de geschiedenis van Wieringen, waar ze Sommeltjes of Sammeltjes heetten. Ze hadden hun verblijfplaats in een kuil (2). Wat de oorsprong van de naam is blijft gissen. Mogelijk duidt de naam op samen, gezamenlijk Hoe ze er uit zagen weet niemand. Ze konden zich onzichtbaar maken en overdag verscholen ze zich in het bergje. Pas als het donker was kropen ze naar buiten en zwierven rond in de omgeving van het dorp (2) De bewoners van De Waal wisten te vertellen dat het kleine aardmannetjes waren die door de spleten in de wand van de bedstee konden glippen.Ze deden niemand kwaad, maar als de kinderen kattenkwaad uithaalden werd er door de ouders dreigend gewaarschuwd" de Sommeltjes zullen bij u uit het bergje komen" (1) Ook nu nog weten de ouderen van De Waal dat ze in hun jeugd bang werden gemaakt met de Sommeltjes. In De Waal staat op het Hogereind een beeldje van de Sommeltjes, maar iedere afbeelding is mogelijk. Als ze maar klein zijn. Aardmannetjes zijn natuur of elementwezens die in vele culturen in hun geschiedenis, mythen en volksverhalen voorkomen. Bekende gebieden zijn IJsland en Ierland, waar nu nog een meerderheid van de bewoners in trollen of andere natuurwezens schijnt te geloven. Maar ieder land in Europa kent feeën,nimfen kabouters, elven, of andere natuurwezens. De arts Paracelsus beschreef in zijn boek (1589) " Over nimfen,sylfen, pygmeeën (benaming voor kabouters. Pygmaios (Grieks)betekent een span hoog, ongeveer 20 cm. (3)

ElementenNaam volgens ParacelsusFunctie gericht op
Krachten van het waterNimfenKwaliteit van het leven
Krachten van de luchtSylfenKwaliteit van de ruimte
Krachten van de aardePygmeeënKwaliteit van verwerkelijking in de materie
Krachten van het vuurSalamandersKwaliteit van de verandering

Natuurlijk zijn er vele mensen die natuurwezens plaatsen bij de kinderverhalen, disneyfilms en ze verder als onzin afdoen. Maar er zijn veel mensen in vele landen waar de natuurwezens bij de werkelijkheid van alle dag horen, er niet alleen in geloven maar ze ook hebben gezien en informatie mee hebben uitgewisseld. Natuurwezens dienen de harmonie in de natuur en de kwaliteit van het leven op aarde.

Een andere verklaring voor de naam Sommeltjesberg is als volgt:

Een aantal van de voorwerpen die in de Sommeltjesberg werden gevonden betrof onder meer gereedschap van iemand die met wijn had te maken, zoals wijnzeven en andere, als zodanig officiëel door het Oudheidkundig museum in Leiden gedetermineerde voorwerpen. In dit museum hebben de voorwerpen ook gelegen, omdat het mysterieuze was dat ze van Romeinse oorsprong waren. Reeds bij de ontdekking van de voorwerpen gonst het van de geruchten. Ze zijn in ieder geval in verschillende publicaties afgedrukt. Onder andere vindt Pieter Cuyck het zo belangrijk, dat hij er over schrijft in zijn 'Brieven over Texel en de nabijgelegen eilanden, Pieter van Cuyck 1789, heruitgave Kruseman, 1969.

Nu heet iemand die met wijnattributen werkt, een Sommelier. Van Dale geeft daarover de volgende definitie: 1 iem. die belast is met de zorg voor de wijnkelder.

Dat in het verleden al gauw gesproken werd over wezens die in zo'n mysteriueze berg leefden, is logisch. Het is toch al opvallend dat dit bergje zolang ongeschonden is gebleven. En dat dan die wezens Sommeltjes worden genoemd, dat ligt na alle consternatie over de vondsten en de daarmee gepaard gaande geruchten, m.i. méér voor de hand dan welke andere verklaring ook.
Aart J. Vermeulen (oud Tesselaar) care@tip.nl

Literatuur

(1)-Brieven over Texel. Pieter van Cuyck
(2)-Moete ze d'r uut burgemeester? 43 tesselse volksverhalen. Het Open Boek, Den Burg.
(3)-Ontmoeting met natuurwezens.Marko Pogacnik Uitgeverij Vrij Geestesleven,Zeist 1996

De Sommeltjes

Tekst en muziek: W. (Pip) Barnard

De Sommeltjes zijn overal
De Hogeberg, het diepste dal
De Waal, De Cocksdorp, Oudeschild
Ze wonen waar je dat maar wilt

Ze wonen in een ouwe boet
Maar voelen zich haast net zo goed
Tussen de stenen van de muur
Of in het hooivak van de schuur

Ze zijn de hele dag van steen
En daarom zie je er niet een
Maar zij zien alles wat je doet
En ze onthouden alles goed

Wanneer de zon dan onder gaat
En Tien Toon horrelt over straat
Helpen ze mensen uit de nood
En ouwe koeien uit de sloot

Ze brengen iedereen geluk
Het is alleen ontzettend druk
Maar dat is ook geen echt bezwaar:
Laten we lief zijn voor elkaar